Қытай тарихы (Ежелгі және орта ғасырлар кезеңі)

І ТАРАУ. ҚЫТАЙДАҒЫ МЕМЛЕКЕТ ПЕН ҚОҒАМНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ НЕГІЗДЕРІ
1. Б.з.д. ІІІ-ІІ мыңжылдықтағы Қытай
Қытай тарихы бес мың жылдан астам бұрынғы уақыттан басталатын тұңғиық ғасырлар тереңінен бастау алады. Қытайдың өткен ежелгі тарихын оқып үйренуде, тас ғасырынан металл ғасырына өту процесі туралы және оның жерінде алғашқы ертемемлекеттік құрылымдардың - ежелгі Қытай цивилизациясының қалыптасуының ұзақ та күрделі жолдарының алғашқы қадамдары туралы мәліметтерді біз бүгінгі қолда бар деректер – көне Қытай жерінен табылған материалдық мәдениет ескерткіштеріне қарап дәлелдей аламыз.
Палеолит дәуірі.Ең алғашқы адам палеолит дәуірінде Хуанхэ өзені аңғарында пайда болған, оны 1921 жылы археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде ғалымдар Пекин маңындағы Чжоукоудяннан тапты. Пекин адамы аталып кеткен бұл алғашқы адам -синантроп осыдан 500 мың жыл бұрын пайда болған екен. Қытай ғалымдарының жүргізген бұдан кейінгі қазба жұмыстары да синантроптың басқа үлгілерін Шаньси провинциясы маңынан табады. 1960 жылғы табылған синантроп Пекин адамынан да бұрын өмір сүрген, ал 1954 жылғы қазып алынған Динцунь адамы кейінірек, яғни 200-150 мың жыл бұрын өмір сүрген деген болжам айтады. Бұл - алғашқы адамдар отты пайдалана білген сияқты және аңшылық және терімшілікпен, балық аулаумен күн көрген болуы керек.
Оңтүстік Қытай жерінде төменгі палеолит дәуіріне жататын, бойы қазіргі адамдардан үш-алты есе биік болған питекантроптың өмір сүргендігі туралы гипотеза да бар. Оның шығуына Гонконгтағы дәрі–дәрмек жасаумен айналысатын көнекөз емшінің қолында сақтаулы алып адам тәріздес мақұлықтың тісі себеп болған. Ежелгі қытай емшілік дәстүрі бойынша ең көне тіс сүйектерін, «айдаһардың тістері» деп қасиет тұтып сақтап, оны емшілікте пайдаланған. Бұл болжамдар 1956 және 1957 жылдары Гуансиде жүргізілген қазба жұмыстары нәтижесінде толық дәлелденді деуге болады. 1956 жылы Гуансиден табылған «Алып адам бір кездері Ява аралынан табылған осындай тектес мегантропқа өте ұқсас екендігі анықталған, бұдан шығатын қорытынды – Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияның өте ертеден бергі тығыз туыстық байланыстарының барлығын көрсетеді.

Қауымдардың өзін-өзі басқару органдарының өкілдерінен бізге белгілісі: ақсақалдар кеңесі - фулао, оларды қауымдардағы (ли) қарапайым халық (шужэнь) сайлайды, үш басты ақсақалдар коллегиясы (саньлао) және қала әкімі - личжэн.

Құлдар қала базарларында сатылатын және оларды кез келген бай сатып ала алатын еді. Құлдықтың шығу көздері әрқилы болды: соғыс тұтқындарынан бастап, қарызын өтей алмағандар құлдыққа

«Чжаньго» дәуірінде ірі жекеменшік шаруашылықтар құрыла бастайды.

оқыған. VШ ғ. таң императоры Ли Лунцзи тұсында сарай жанынан конфуциандық ғалымдардың жоғарғы жиналысы құрылып, оны Ханьлинь академиясы

Лю Чжизидің 710 жылы жазған «Шитуң» - Тарихқа кіріспе – атты еңбегі жарық көрді.

Астрономия ғылымының дамуына ҮШ ғ. буддалық монах И Хан елеулі үлес қосты. Медицина мен алхимия дамыды. Қытай алхимиктері жасанды жолмен алтын жасауға дейін талпынып көрді,

ІІ ғ. басында Хэбэй мен Шаньдунде салынған ұзындығы . созылған 37 метрлік тас көпірлерді айтуға болады.

и Чуньфэн ҮІІ ғ. аяғында күнтізбелік есептеуді нақтылап, математикалық қағидаларға түсініктемелер жазды.

Батыс Цзинь (265-316жж.) деп